طلائیه

 آثار ولایت

 پای‌بندی و ثبات قدم در مسیر ولایت، آثاری مادّی و معنوی در زندگی دنیا و آخرت انسان بر جای می‌گذارد که به چند مورد اشاره می‌شود :

1 ـ پذیرش اعمال

از آنجا که دوستی و محبّت پیامبر( ص) و اهل بیت ایشان زیربنای محکم اسلام به شمار ^{می‌رود1،} معلوم است که تکیه بر دوستی و ولایت ایشان، سعادت جاوید را برای انسان به ارمغان می‌آورد. که پیامبر (ص) در این باره چنین تصریح فرموده‌اند :

« مَن مَنَّ اللهُ عَلَیهِ بِمَعرِفَ؟ِ أهلِ بَیتی و وِلایتَهِم فَقَد جَمَعَ اللهُ لَهُ الخَیر کُلّه »²

کسی که خداوند بر او منّت نهاده و معرفت و ولایت اهل بیتم را به او عنایت کند، تمام خوبی‌ها را برای او جمع کرده است.

زیرا ولایت به عنوان روح برنامه‌های اعتقادی و احکام اسلام، نقش مؤثّری در رشد و تعالی فردی و اجتماعی جامعه انسانی دارد. و اعمال انسان وقتی با آثار ارزشمندی همراه است که با قبول ولایت، شروع شده و پایان یابد. همچنان که امام صادق (ع) در جواب سؤالی که از خدمتشان پرسیده شد : « چه عملی بعد از معرفت، از همه اعمال افضل است ؟ » فرمودند :

« هیچ عملی بعد از معرفت، هم پایه نماز نیست و بعد از معرفت و نماز، هیچ عملی به پایه زکات نمی‌رسد و بعد از این ها هیچ کاری مانند روزه گرفتن نیست و بعد از این ها ارزش حجّ بیش از سایر اعمال است. و ابتدا و انتهای همه این اعمال، معرفت ما می‌باشد » ³ .

و نیز در جایی دیگر می‌فرمایند:

« لا یقبَلَُ اللهُ مِن العباد عَمَلا اِلاّ بِمعرفَتِنا ».

خداوند عملی را از بندگان خود نمی‌پذیرد مگر آن که با معرفت ما همراه باشد ⁴ .

توضیح این که، نسبت معرفت که از مسائل اعتقادی به شمار می‌رود، به اعمال عبادی که فرع آن است، به منزله روح به جسم می‌باشد. به این جهت اگر اعتقادات انسان صحیح باشد، اعمال عبادی او نیز درست است وگرنه هیچ ارزشی نخواهد داشت. و همان گونه که توحید شرط صحّت اعمال است، اقرار به رسالت پیامبر(ص) و ولایت ائمه(ع) نیز شرط صحیح بودن اعمال است  ⁵.

بر این اساس امام رضا (ع) از پدران خویش، از رسول خدا (ص) نقل فرموده‌اند که خداوند می‌فرماید :

« لا اَقبَلُ عَمَلَ عاملٍ مِنهم اِلاّ بِالإقرار بولایته مع نبوّة احمَد رسولی » ⁶ .

اعمال هیچ کدام از بندگانم را بدون اقرار به ولایت ائمه (ع) و نبوّت رسولم نخواهم پذیرفت.

از امام صادق (ع) روایت شده که ؛ روزی امیر المؤمنین (ع) همراه قنبر وارد مسجد کوفه شدند و مردی را در حال نماز خواندن مشاهده کردند. قنبر عرض کرد : «تا به حال کسی را ندیده‌ام که بهتر از این مرد نماز بخواند!» حضرت فرمودند : به خدا قسم یقین به ولایت ما اهل بیت، برای انسان از عبادت هزار سال بهتر است. عبادت، جز با شناخت و ولایت ما مورد قبول خداوند قرار نمی‌گیرد. اگر کسی هزار سال عبادت کرده و با اعمال هفتاد و دو پیغمبر به پیشگاه خدا بیاید، خدا این همه عمل را از او جز با ولایت ما نمی‌پذیرد. و منکرین ولایت ما را به رو در آتش می‌افکند » ⁷ .

همچنین در حدیثی، پیامبر (ص)، به حضرت علی (ع) فرمودند :

« اگر کسی هزار بار با پای پیاده به حج برود و در میان صفا و مروه مظلومانه کشته شود، ولی شما را دوست نداشته باشد، بوی بهشت به مشام او نمی‌رسد »⁸ .

بنابراین شرط پذیرش اعمال، شناخت و معرفت ولایت اهل بیت (ع) است همچنان که در فرازی از زیارت جامعه می‌خوانیم:

« بِموالاتکم تُقبل الطاعه المفترضه »⁹  .

که این مسأله همواره توصیه پیامبر(ص) بوده است :

« إلزموا مودَّتَنا اهل البیت فاِنَّ مَنِ اتّقی اللهَ یوَدُّنا دَخَلَ الجَنّة معنا و الّذی نفسُ محمّدٍ (ص) بِیده. لا ینفَعُ عَبدآ عملُهُ الاّ بِمَعرفَةِ حَقِّنا »¹⁰  .

پیوسته دوستی ما اهل بیت را پیشه سازید. به یقین کسی که از خدا بپرهیزد و ما را دوست بدارد، داخل بهشت می‌شود. و به آن کس که جان محمّد(ص) در دست اوست، کردار و عمل بنده‌ای سودی به وی نرساند، مگر به سبب شناسایی حق ما.

2 ـ بهر‌مندی از حیات انسانی

اعتقاد به امامت و پذیرش ولایت، آثار شگرفی در تمام زوایای زندگی انسانی دارد. حتّی در کیفیّت اندیشه و فرهنگ‌سازی اجتماعی و... نقش اساسی را ایفا می‌کند. آن‌سان که جایگاه بلندی در حیات او ایجاد نموده و با استقامت در این راه از سرچشمه آب حیات معارف الهی سیراب می‌شود. چنان که قرآن می‌فرماید:

 (وَ أَلَّوِ اسْتَقامُوا عَلَی الطَّرِیقَةِ لأَسْقَیْناهُمْ ماءً غَدَقاً )¹¹  

 اگر در این مسیر، استقامت داشته باشید، شما را از آبی گوارا سیراب می‌کنیم.

امام باقر (ع) « طریقه » را در این آیه، به ولایت معصومین (ع) تفسیر کرده‌اند¹² و امام صادق (ع) نیز فرمودند: « یعنی به آنان علم فراوانی می‌چشانیم که از امامان فرامی‌گیرند¹³.

و نیز در حدیثی از پیامبر (ص) نقل شده که فرمودند :

« مَن ارادَ الحکمةَ فَلیحِبُّ اهلَ بیتی »¹⁴ 

 . یعنی؛ محبّت اهل بیت(ع)، گذرگاه حکمت و معرفت است که نوری را در دل آنها روشن می‌سازد که از پرتو این علم و حکمت، به مقامات بلند معنوی دست یافته و قلبشان به نور ولایت روشنایی می‌گیرد.

امام باقر (ع) در تفسیر آیه

( فَآمِنُوا بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذِی‌ـ أَنزَلنا... ) ¹⁵

   می‌فرمایند :

« به خدا قسم نور امام در دل مؤمنان ـ که تحت نفوذ و سیطره معنوی او هستند ـ درخشان‌تر از نور خورشید در روز است  ¹⁶. در حالی که عدم درک معرفت ولایت، موجب گرفتاری در تاریکی جهل و سرگردانی‌خواهد بود¹⁷ .

همچنان که امام رضا (ع) در نوشته خود درباره شرایع دین به مأمون فرمودند :

« مَن مات لا یعرفُ ائمتهُ ماتَ میتةً جاهلیهً » ¹⁸ .

هر کس بمیرد در حالی که امامان خود را نشناخته باشد، به مرگ جاهلی مرده است.

و این بدان معناست که انکار ولایت در گستره زندگی، شالوده حیات انسان را سست نموده و آثار مخربی بر جای می‌گذارد. بلکه ولایتمداری و باور داشتن امامت اهل بیت(ع) نشان افتخاری است که در روز قیامت معرّف جایگاه بلند او می‌باشد. آنچنان که امام رضا (ع) با اشاره به این حقیقت تصریح فرموده‌اند :

« یُدعی کلُ اُناسٍ بِامامِهم و کتاب رَبّهِم و سنةِ نَبِیّهم » ¹⁹ .

همه انسان‌ها به همراه امامشان و کتاب پروردگار و سنّت پیامبرشان فراخوانده می‌شوند.

بنابراین شناخت ولایت، نهایت درجه معرفت است که انسان را از لطف و کرامت الهی بهره‌مند ساخته ²⁰ و باعث برخورداری از حیات انسانی و رسیدن به مقامات عالی معنوی می‌شود. آن‌سان که اصحاب ارزشمند ائمه (ع) همچون پروانه‌ای گرداگرد شمع ولایت سوخته و آرزو داشتند ای کاش هزاران جان داشتند تا به یکباره در راه ولایت حجّت خداوندی نثار کنند.

3 ـ مصونیّت از انحراف

پذیرش ولایت اهل بیت(ع)، راهی است برای مصونیّت از هر نوع انحراف و گمراهی. امام حسین (ع) می‌فرمایند : من از جدّم رسول خدا (ص) شنیدم که فرمودند :

« هر کس دوست دارد زیستن و مرگش همچون من باشد و وارد بهشتی که وعده پروردگارم است بشود، باید علی بن ابی‌طالب و فرزندان پاک ایشان ائمه هدی(ع) را که پس از ایشان چراغ هدایت هستند دوست داشته باشد و ولایت آن‌ها را بپذیرد، که آن‌ها هرگز شما را از راه هدایت قدمی منحرف نمی‌سازند » ²¹ .

و نیز بنابر فرمایش پیامبر (ص) که فرمودند:

 « إِنَّما مَثَلُ اهلُ بَیتی فیکُم کَمثلِ سَفینَةِِ نُوحٍ مَنْ رَکِبَها نَجا و مَن تَخَلَّفَ عَنها غَرَق »²² 

 تولّی و تبرّی رمزی است که انسان را به سوی سعادت رهنمون می‌سازد. و این حقیقتی است که امام رضا (ع) به نقل از پیامبر (ص) این چنین تبیین فرموده‌اند:

« مَن اَحَبَّ أن یرکِبَ سَفینَهَ النّجاةِ و یستَمسِکَ بِالعُروَةِ الوُثقی وَ یعتَصِمَ بِحَبلِ اللهِ المتَین، فَلیوالِّ عَلیآ بَعدی وَلیعادِّ عَدُوَّهُ وَلیأتمَّ بِالهُداةِ مِن وُلدِهِ فَإِنَّهُم خُلفایی وَ أوصِیائی وَ حُجَجُ اللهِ عَلَی الخَلقِ بَعدی وَ سادَةُ أمَّتی وَ قادَةُ الأتقِیاءِ الَی‌الجَنَّةِ »²³  .

هر کس دوست دارد که بر کشتی نجات سوار شود و به دستاویزی محکم تمسّک جوید و به ریسمان استوار الهی چنگ زند، پس از من ولایت علی را بپذیرد و به دشمنان ایشان پشت کند و به ائمه از نسل ایشان اقتدا نماید؛ که آن‌ها جانشینان و برگزیدگان من و حجّت‌های خدا بر مردم پس از من و سروران امّت من هستند که پرهیزگاران را به بهشت سعادت رهنمون می‌سازند.

پس ولایت‌پذیری و تسلیم محض در برابر آن‌ها ²⁴ ، راهی است که انسان را در شدائد و لغزش‌ها، در معرض دستگیری و هدایت الی المطلوب قرار داده، از هر گونه کجروی و گمراهی مصون می‌دارد، همچنان که از پیامبر (ص) روایت شده که فرمودند :

« إنّ النُّجوم فی السَّماء أمانٌ مِنَ الغَرَقِ و اهلُ بَیتی  أمانٌ لاِ ُمَّتی مِنَ الضَّلالَةِ فی‌ أدیانِهِم. لا یهلکون ما دام مِنهم من یتَّبِعونَ هُداهُ و سُنَّتَهُ » ²⁵ .

ستارگان در آسمان امان از غرق هستند و اهل بیت من برای امتم مایه امنیّت از گمراهی در دینشان. مادامی که از هدایت و روش یکی از آن‌ها پیروی کنند، هلاک نخواهند شد.

و نیز آن حضرت با تمسّک به آیه  :

(... وَ قُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَکُمْ خَطایاکُمْ... ) ²⁶

فرمودند : « مثل اهل بیت من چون باب حطّه است. هر کس به آن وارد شود نجات یافته و هر کس به داخل آن نشود، هلاک می‌گردد »²⁷  .

همچنین امام رضا (ع) در تفسیر این آیه می‌فرمایند : « ما باب حطّه شمائیم » ²⁸ . که وسیله‌ای برای عفو و نوید آمرزش گناهان و زمینه‌ساز محو آثار آن‌ها می‌باشد.

بنابراین ولایت تنها راهی است که مصونیّت جامعه را در برابر ناهنجاری‌ها و انحرافات بیمه ساخته، مایه سعادت مادّی و معنوی آن می‌گردد. امام رضا (ع) از پدرانشان، از رسول خدا چنین نقل فرمودند:

« انّ اللهَ تکفّلَ لی فی أهل بیتی لمن لَقیه منهم لا یشرکُ به شیئاً »²⁹  .

خداوند به لطف و کرمش کفیل خانواده من است و هر کس خدا را از طریق یکی از آن‌ها بشناسد، ذره ای برای او شریک نخواهد گرفت.

4 ـ نزول برکات

خداوند اراده فرموده که اهل بیت پیامبر (ص) را منزلگاه خیرات و برکات مادّی و معنوی برای بندگانش قرار دهد. و این معنا در کلام امام رضا (ع) ظهور یافته که با استناد به قول امام سجاد (ع) می‌فرمایند :

«... بِنا فَتَح اللهُ وَ بِنا یختِمُه وَ بنا أَطْعَمَکُم اللهُ عُشبَ الارضِ وَ بِنا أنزَلَ اللهُ علیکم قِطر السّمآء وَ بِنا آمنَکُم اللهُ مِن الغَرَقِ فی بَحرِکُم وَ مِنَ الخَسَفِ فی بَرِّکم وَ بِنا نَفعَکم اللهُ فی حَیاتِکُم وَ فی قُبورِکُم وَ فی مَحشَرِکم وَ عندَ الصّراطِ و عندَ المیزانِ و عندَ دخولِکُم الجنانَ... »³⁰ .

به وسیله ما دین شروع و به ما ختم می‌شود و شما را از روییدنی‌های زمین بهره‌مند می‌کند. به واسطه ما، باران از آسمان می‌بارد و خدا شما را از غرق شدن در دریا و فرورفتن در زمین نگه می‌دارد. و به واسطه ما خدا شما را در قبرها، محشر، هنگام صراط و میزان و موقع داخل شدن در بهشت سود می‌بخشد.

و نیز آن حضرت در کلامی دیگر از پیامبر(ص) نقل کرده‌اند که فرمودند :

« یا علی ! بکم یفتحُ هذا الأمر، و بکُم یختم. علیکم بِالصَّبر فإنَّ العاقِبَة لِلمتّقینَ أنتم حزبُ اللهِ

و أعداؤُکُم حزبُ الشّیطان. طُوبی لِمَن أطاعَکم، و ویلٌ لِمَن عَصاکُم.

أنتم حُجَّةُ اللهِ علی خَلقِهِ وَ العُروَةُ الوُثقی، مَن تَمَسَّکَ بِها اهتدی وَ مَن تَرَکَها ضَلَّ » ³¹ .

یا علی ! به وسیله شما این امر افتتاح و ختم می‌یابد. شما حزب خدایید و دشمنانتان حزب شیطان. خوشا به حال کسی که مطیع شماست و وای بر کسی که با شما مخالفت ورزد. شما حجّت خدا بر خلقید و دستاویزی محکم. هر کس به آن تمسّک جوید، هدایت می‌یابد و کسی که شما را ترک کند، گمراه می‌گردد.

همچنان که در زیارت جامعه کبیره در شأن ولایت آمده است :

« خداوند افتتاح و ختم کتاب آفرینش را به شما ایجاد نمود و به واسطه شما بر ما باران رحمتش را نازل فرمود. به واسطه شما آسمان را به پا داشت تا بر زمین جز به امرش فرونیاید. و به واسطه شما غم و اندوه و رنج‌ها را از دل‌ها برطرف می‌گرداند... به واسطه شما خدا ما را از ذلّت ( کفر و عصیان ) نجات داد و غم و اندوه شدید ما را برطرف ساخت و از وادی مهالک عالم و آتش دوزخ رهانید... به خاطر ولایت شما خداوند معالم و حقایق دین را به ما آموخت و هر آنچه از امور دنیای ما فاسد و پریشان بود، اصلاح فرمود و کلمه توحید به حدّ کمال رسید و نعمت بزرگ دین، به خلق عطا گردید و پراکندگی امّت به الفت و اتحاد مبدّل گشت » ³² .

امام رضا (ع) در نقل روایتی از پیامبر فرمودند : جبرئیل از قول خداوند به من خبر داد که به سبب وجود ایشان بلاها و گرفتاری‌ها را از بندگانم دفع می‌نمایم و به خاطر وجود ایشان، رحمتم را بر مردم نازل می‌سازم³³ .

5 ـ روابط اجتماعی سالم

دوستی و ولایت اهل بیت (ع) گنجینه‌ای است که انسان را به کمال می‌رساند، نوری است که پرتو آن جامعه را صفا بخشیده، الفت و مهربانی را در خانه دل‌ها ایجاد می‌کند و باعث برقراری روابط سالم اجتماعی و استحکام دوستی‌ها شده، کینه‌ها را از دل می‌زداید. چنانکه رسول خدا می‌فرمایند :

« بِنا یؤَلِّفُ اللهَُ بینَ قُلوبِکم بعدَ العَداوةِ و البَغضاءَ »³⁴ .

با پذیرش ولایت ما، خداوند بین قلب‌هایتان الفت و مهربانی برقرار می‌سازد بعد از آن که از دشمنی و کینه پر شده بود !

6 ـ نجات از عذاب

امام باقر (ع) از رسول خدا (ص) روایت می‌کنند که فرمودند :

« حُبّی و حُبُّ اهلِ بیتی نافعٌ فی سَبعةِ مَواطِنَ، أهوائِهُنَّ عظیمةٌ: عندَ الوفاةِ و فی القَبرِ و عِندَ النَّشورِ و عندَ الکتابِ و عندَ الحِسابِ و عندَ المیزانِ و عندَ الصّراطِ... » ³⁵ .

 محبّت من و خاندانم در هفت موقعیّت خطرناک که هول و هراس عظیمی دارد، سودمند است و برخاستن از قبر، هنگام دادن نامه عمل و حساب‌رسی و میزان و دقت عبور از صراط